توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧ - نكته اول مقصود اصلى در علم بيان

احتراز نمود همچون صلاة كه مخاطب بعرف شرع آنرا در دعاء استعمال نمايد چه آنكه اين استعمال، استعمال مجازى است زيرا مستعمل آنرا در غير موضوع شرعى كه اركان مخصوصه است بكار برده اگرچه نسبت به عرف اهل لغت استعمال در موضوع له مى‌باشد.

شرح فارسى:

توضيح‌

حاصل گفتار مصنّف و شارح اشاره به چهار نكته مى‌باشد:

نكته اول مقصود اصلى در علم بيان‌

مبحث حقيقت و مجاز مقصد دوّم از مقاصد علم بيان را تشكيل مى‌دهد ولى بايد توجّه داشت كه در اين مقصد تنها مجاز و بحث از آن مقصود اصلى در علم بيان بوده نه حقيقت و صحبت در اطراف حقيقت صرفا بخاطر اينستكه بمنزله اصل براى مجاز مى‌باشد و بدهى است كه سخن راندن در فرع بدون صحبت در اطراف اصل شايسته و سزاوار نيست از اينرو استطراد از حقيقت نيز گفتگو مى‌گردد.

و امّا وجه مقصود اصلى بودن مجاز در اينعلم آنستكه:

قبلا گفته شد مطلوب در علم بيان معرفت پيدا كردن به اين استكه معناى واحدى را بتوان بطرق متعدّد و مختلف از حيث وضوح و خفاء ايراد نمود و پرواضح است لفظى كه براى معنا وضع شده و حقيقت ناميده ميشود واحد بوده و با آن مطلوب در علم بيان را نميتوان استيفاء كرد بخلاف مجاز كه الفاظ آن غالبا و اكثرا متعدّد هستند لاجرم امكان‌